Buyrak-tosh kasalligidagi muolajalar
Ekstrakorporal zarbdor-to’lqinli litotripsiya buyrak-tosh kasalligini davolashning eng kam invaziv usuli hisoblanadi.
- Ekstrakorporal zarbdor-to’lqinli litotripsiyaning ta’sir etish mexanizmi toshga yo’naltirilgan va uning parchalanishini chaqiradigan yuqori energetik zarbdor to’lqinni yaratishdan iborat. Muolaja yotgan holatda, zarbdor to’lqin kuchidan maksimal samarali foydalaniladigan ravishda o’tkaziladi. Tosh parchalanishi uchun kerakli impulslar miqdori uning o’lchamiga, zichligiga va joylashishiga bog’liq. Parchalangan tosh zarralari tabiiy yo’l – siyish kanali orqali chiqariladi.
- Ureterorenoskopiya (URS) siydik yo’li va buyrak ichki yuzasini tekshirish imkonini beradigan qovuqqa, so’ngra esa siydik yo’liga yupqa asbob (ureterorenoskop) yuborilishiga asoslangan. Muolaja vaqtida siydik yo’lida joylashgan va boshqa davolash usullari uchun imkoni bo’lmagan toshni maydalash va bartaraf qilish mumkin. Muolaja anesteziya ostida o’tkaziladi.
- Teri orqali nefrolitotripsiya rentgenologik nazorat ostida buyrakdan terini teshish orqali bir yoki bir necha toshlar olib tashlanishidan iborat. Buyrakka taxminan sharikli ruchka qalinligida asbob yuboriladi va tosh parchalanganidan so’ng uning parchalari tashqariga chiqariladi. Muolaja anesteziya ostida o’tkaziladi.
Toshlar paydo bo’lishi oldini olish uchun profilaktika juda muhimligini yodda tutish kerak. Kuniga adekvat suyuqlik – kun davomida kichik portsiyalar bilan taxminan 1,5-2 litr iste’mol qilish tavsiya etiladi, bu diurezga yordam beradi va toshlar paydo bo’lishiga to’sqinlik qiladi. Shuningdek, profilaktika doirasida dorivor o’tlar to’plamlari yoki qo’shimchalari bilan diurezni kuchaytirish mumkin. Og’ir darajali yurak-qon tomir kasalliklarida, ayniqsa, yurak yetishmovchiligida suyuqlik iste’molini cheklash kerak. Imkon darajada haddan tashqari suyuqlik yo’qotilishini chaqiradigan vaziyatlardan (masalan, bevosita quyosh nuri ostida bo’lishdan) saqlanish va suyuqlik yo’qotilishini o’z vaqtida to’ldirish kerak.
Alkogol ichimliklari, achchiq qahva va choy iste’molidan saqlanish kerak, shuningdek oqsil (sutkada 100 g gacha), yog’lar, qand va tuz miqdorini kamaytirgan holda tez-tez, biroq kichik portsiyalar bilan ovqatlanish kerak. Biriktiruvchi hujayralar yuqori tarkibi tufayli katta miqdorda mevalar iste’molidan xavfsirash kerak emas. Agar tosh tabiiy yo’l bilan chiqarilgan yoki jarrohlik usulida olib tashlangan bo’lsa, batafsil ovqatlanish ratsioni tosh tarkibi tahlili asosida tanlanishi kerak. Qo’shimcha ravishda kundalik o’rtacha jismoniy faollik va tana vaznini kamaytirish tavsiya etiladi, bu nafaqat buyrak-tosh kasalligini davolashga, balki umumiy sog’liq holatiga ham ijobiy ta’sir etadi.
Buyrak-tosh kasalligi tashxisi tasdiqlangan patsiyent yiliga ikki marta urologik nazoratdan o’tishi kerak.
Muallif: tibbiyot fanlari doktori Mixal Pushinski, Pomorskiy tibbiyot universiteti Urologiya va urologik onkologiya kafedrasi.
